Polska przedsiębiorczość w raporcie GEM 2025/2026. Dużo okazji, mało odwagi?
Najnowszy raport Global Entrepreneurship Monitor 2025/2026 pokazuje ciekawy, ale też niepokojący obraz przedsiębiorczości w Polsce. Z jednej strony Polacy dostrzegają okazje biznesowe, mają dostęp do coraz lepszej infrastruktury i funkcjonują w dynamicznym rynku. Z drugiej strony nadal bardzo mało osób decyduje się na założenie własnej firmy.
To oznacza, że głównym problemem polskiej przedsiębiorczości nie jest brak pomysłów. Problemem jest raczej brak odwagi, niepewność, obawa przed porażką oraz słaba edukacja przedsiębiorcza.
Polska widzi okazje, ale rzadko zakłada firmy
Według raportu GEM wielu dorosłych Polaków dostrzega dobre okazje do rozpoczęcia działalności gospodarczej. Mimo tego wskaźnik aktywności przedsiębiorczej we wczesnej fazie, czyli osób zakładających lub prowadzących młode firmy, pozostaje w Polsce bardzo niski.
To bardzo ważna informacja. Pokazuje ona, że w Polsce istnieje potencjał do rozwoju przedsiębiorczości, ale nie jest on w pełni wykorzystywany. Ludzie widzą możliwości, ale często nie przechodzą od pomysłu do działania.
Przyczyn może być wiele: strach przed kosztami, niestabilność przepisów, obawa przed ZUS-em, podatkami, biurokracją, a także brak praktycznej wiedzy o prowadzeniu biznesu.
Firmy w Polsce potrafią przetrwać, ale za mało osób zaczyna
Raport pokazuje również ciekawy kontrast. Polska ma relatywnie wysoki udział osób prowadzących ustabilizowane firmy, ale bardzo niski udział osób rozpoczynających działalność.
Można więc powiedzieć, że ci, którzy już wejdą w biznes i przetrwają pierwsze lata, często potrafią dalej funkcjonować na rynku. Problemem jest jednak sam start. Zbyt mało osób decyduje się na pierwszy krok.
To sygnał, że potrzebne są rozwiązania ułatwiające wejście do biznesu, szczególnie dla młodych osób, kobiet, osób po zmianie pracy oraz tych, którzy mają pomysł, ale boją się ryzyka.
Strach przed porażką hamuje przedsiębiorczość
Jednym z największych ograniczeń polskiej przedsiębiorczości jest obawa przed niepowodzeniem. Wielu Polaków widzi szansę na rynku, ale nie decyduje się na biznes, ponieważ boi się, że firma się nie uda.
To zrozumiałe, szczególnie w warunkach wysokich kosztów prowadzenia działalności i częstych zmian w przepisach. W Polsce porażka biznesowa nadal bywa traktowana jak coś wstydliwego, a nie jak naturalny element drogi przedsiębiorcy.
Tymczasem w nowoczesnej gospodarce bardzo ważne jest podejście „drugiej szansy”. Nie każdy biznes musi się udać za pierwszym razem. Ważne, aby osoba, która zamknęła działalność, mogła szybko wyciągnąć wnioski, wrócić na rynek i spróbować ponownie.
Edukacja przedsiębiorcza to najsłabszy punkt Polski
Jednym z najmocniejszych wniosków z raportu jest bardzo słaba ocena edukacji przedsiębiorczej w Polsce. Dotyczy to szczególnie edukacji szkolnej.
To ogromny problem, ponieważ młodzi ludzie często kończą szkołę bez praktycznej wiedzy o tym, jak działa firma. Wiedzą, czym jest popyt i podaż, ale nie zawsze potrafią policzyć marżę, przygotować prosty budżet, zaplanować sprzedaż, wystawić fakturę, zrozumieć podatki czy ocenić opłacalność pomysłu.
Edukacja przedsiębiorcza powinna być bardziej praktyczna. Uczniowie i studenci powinni uczyć się:
jak stworzyć prosty model biznesowy, jak pozyskać klienta, jak liczyć koszty, jak korzystać z narzędzi cyfrowych, jak promować firmę i jak zarządzać finansami.
Bez tego trudno oczekiwać, że młode pokolenie będzie chętnie zakładało firmy.
Polska ma dobre warunki rynkowe, ale słabsze wsparcie systemowe
Raport wskazuje, że Polska dobrze wypada pod względem dynamiki rynku oraz infrastruktury. Oznacza to, że rynek daje możliwości, a podstawowe warunki techniczne i biznesowe są stosunkowo dobre.
Słabiej oceniane są jednak obszary związane ze wsparciem państwa, finansowaniem, transferem wiedzy oraz edukacją. To oznacza, że przedsiębiorcy często muszą radzić sobie sami, a system nie zawsze pomaga im w rozwoju.
Dla małych firm szczególnie ważne są proste i przewidywalne przepisy. Przedsiębiorca powinien móc skupić się na sprzedaży, obsłudze klienta i rozwoju firmy, a nie na ciągłym śledzeniu zmian podatkowych i administracyjnych.
AI i cyfryzacja — duże wyzwanie dla polskich firm
Raport zwraca również uwagę na niski poziom oczekiwań polskich przedsiębiorców wobec sztucznej inteligencji. To niepokojące, ponieważ AI coraz mocniej wpływa na biznes: marketing, obsługę klienta, księgowość, sprzedaż, analizę danych i automatyzację procesów.
Małe firmy, które nauczą się korzystać z nowych technologii, mogą działać szybciej, taniej i skuteczniej. Te, które zignorują cyfryzację, mogą stopniowo tracić konkurencyjność.
Dlatego Polska potrzebuje programów wspierających wdrażanie AI w małych i średnich firmach. Nie chodzi wyłącznie o wielkie technologiczne projekty, ale o proste, praktyczne rozwiązania: automatyzację dokumentów, analizę kosztów, tworzenie ofert, obsługę klienta, marketing internetowy czy planowanie sprzedaży.
Kobiety w biznesie — pozytywny sygnał
Jednym z pozytywnych elementów raportu jest niewielka różnica między kobietami i mężczyznami w zakresie zakładania firm w Polsce. To pokazuje, że przedsiębiorczość kobiet ma w Polsce duży potencjał.
Warto ten potencjał wzmacniać, szczególnie poprzez dostęp do finansowania, edukację, mentoring i promocję dobrych przykładów. Kobiety coraz częściej prowadzą firmy, rozwijają marki osobiste, działają w usługach, e-commerce, edukacji, doradztwie i nowych technologiach.
Co Polska powinna zrobić?
Z raportu GEM płynie jasny wniosek: Polska nie potrzebuje wyłącznie więcej dotacji na start. Potrzebuje lepszego systemu wspierania przedsiębiorczości.
Najważniejsze działania to:
- Wprowadzenie praktycznej edukacji przedsiębiorczej od szkoły.
- Uproszczenie przepisów dla mikrofirm.
- Zmniejszenie kosztów i ryzyka w pierwszych latach działalności.
- Wsparcie przedsiębiorców po nieudanych próbach biznesowych.
- Rozwój kompetencji cyfrowych i AI w małych firmach.
- Większe wsparcie eksportu i sprzedaży zagranicznej dla mikroprzedsiębiorców.
- Stabilniejsze i bardziej przewidywalne prawo podatkowe.
Podsumowanie
Polska przedsiębiorczość ma duży potencjał, ale nie jest on w pełni wykorzystany. Polacy widzą okazje biznesowe, ale zbyt często boją się podjąć ryzyko. Mamy dynamiczny rynek i wiele firm, które potrafią przetrwać, ale za mało osób decyduje się na rozpoczęcie działalności.
Największym wyzwaniem dla Polski jest dziś nie tylko tworzenie nowych firm, ale budowanie środowiska, w którym przedsiębiorca czuje, że może spróbować, rozwijać się, popełnić błąd i zacząć ponownie.
Jeżeli Polska chce wzmacniać swoją gospodarkę, musi traktować przedsiębiorczość jako strategiczny element rozwoju kraju. Potrzebujemy mniej strachu, więcej praktycznej edukacji, prostszych przepisów i większego otwarcia na nowe technologie.
Raport można pobrać tutaj: GEM Global Entrepreneurship Monitor
